Objaw: na zewnętrznej ściance modelu wyczuwalne są drobne guzki, ułożone najczęściej w jedną pionową linię biegnącą przez całą wysokość wydruku. Czasem zamiast guzka jest wgłębienie albo krótka rysa. Wymiary i geometria są poprawne, ale powierzchnia w dotyku przypomina papier ścierny w jednym pasie.
Blobs and zits (po polsku grudki i pryszcze) powstają w miejscu, w którym warstwa się zaczyna albo kończy. Głowica musi wtedy w ułamku sekundy zmienić ciśnienie w dyszy z zerowego na robocze albo odwrotnie. Tworzywo jest jednak ściśliwe i lepkie, więc reaguje z opóźnieniem: na starcie linii przez moment brakuje materiału, a na jej końcu wypływa nadmiar, który zostaje na ściance jako kropka. Do tego dochodzą wszystkie sytuacje, w których dysza dotyka wydruku podczas przelotu. Naprawa polega więc na dwóch rzeczach naraz — na opanowaniu ciśnienia i na ukryciu miejsca, w którym warstwa się domyka.
Najczęstsze przyczyny i rozwiązania
1. Szew jest ustawiony w widocznym miejscu
Grudki układające się w idealnie prostą pionową linię to nie przypadek, tylko szew, czyli punkt zamknięcia obrysu. Slicer domyślnie stawia go tam, gdzie akurat kończy się poprzednia warstwa, i tak powstaje pas widoczny na całej wysokości.
Jak sprawdzić: otwórz podgląd G-code i włącz wyświetlanie punktów startu obrysów. Jeśli pokrywają się z pasem grudek, masz odpowiedź.
Co zrobić: ustaw położenie szwu na Aligned lub schowaj go w narożniku (Rear, Sharpest corner). Opcja Random nie usuwa grudek, tylko rozprasza je po całej powierzchni, przez co model bywa brzydszy niż z jednym równym szwem. W OrcaSlicer i PrusaSlicer da się dodatkowo wskazać malowaniem, gdzie szew ma przebiegać.
2. Retrakcja i coasting nie są dostrojone
Retrakcja zdejmuje ciśnienie na końcu linii, a coasting wyłącza podawanie materiału tuż przed jej domknięciem, żeby resztę wypełnił nadmiar zgromadzony w dyszy. Zbyt agresywne ustawienia dają dziurę zamiast kropki, zbyt słabe zostawiają guzek.
Jak sprawdzić: obejrzyj wadę przez lupę. Wypukłość oznacza za mało retrakcji, wgłębienie — za dużo.
Co zrobić: zmieniaj dystans retrakcji po 0,2 mm i po każdej zmianie drukuj ten sam mały wzorzec. Dopiero gdy retrakcja jest poprawna, dołóż niewielki coasting. Uwaga na materiały elastyczne: TPU Flex 98A słabo znosi duże retrakcje i najlepiej pracuje na napędzie bezpośrednim, przy niskich prędkościach.
3. Pressure advance / linear advance nie jest skalibrowany
To najskuteczniejsze narzędzie do tego konkretnego problemu. Kompensacja ciśnienia z wyprzedzeniem zmniejsza podawanie przed zwolnieniem głowicy i zwiększa je przed przyspieszeniem, dzięki czemu strumień nadąża za ruchem. Bez niej narożniki puchną, a końce linii zostawiają kropki, niezależnie od tego, jak dobrze ustawiona jest retrakcja.
Co zrobić: wydrukuj wzorzec kalibracyjny dostępny w Klipperze, Marlinie i w OrcaSlicerze, a następnie odczytaj wartość z tej wysokości, na której narożniki są najostrzejsze. Kalibrację prowadź osobno dla każdego materiału i powtórz ją po zmianie temperatury lub średnicy dyszy — te same ustawienia dla PLA i dla PETG nie zadziałają, bo materiały mają zupełnie inną lepkość w temperaturze roboczej.
4. Filament wchłonął wilgoć
Wilgotny filament daje grudki innego rodzaju: nieregularne, rozsiane po całej powierzchni, często z bąbelkiem powietrza w środku. Woda odparowuje w dyszy i rozrywa strugę, a wyrzucony w ten sposób materiał osadza się na ściance.
Jak sprawdzić: posłuchaj dyszy. Trzaski i syczenie to jednoznaczny sygnał. Drugi objaw to matowa, chropowata powierzchnia tam, gdzie materiał powinien być gładki.
Co zrobić: wysusz szpulę zgodnie z tabelą poniżej i drukuj prosto z suszarki, jeśli to możliwe. PA chłonie wilgoć najszybciej i wymaga suszenia obowiązkowo. Żadne strojenie retrakcji nie zastąpi suchego filamentu.
5. Głowica przejeżdża po wydrukowanej powierzchni
Podczas przelotu dysza pozostaje gorąca i pokryta cienką warstwą tworzywa. Każde otarcie o świeżo ułożoną ściankę zostawia ślad, a zebrany materiał wcześniej czy później odrywa się i przykleja do modelu jako grudka.
Co zrobić: włącz podnoszenie osi Z na czas przelotu (Z-hop, Lift Z) o wartość rzędu jednej warstwy i jednocześnie Avoid crossing perimeters, żeby ograniczyć liczbę przelotów nad modelem. Z-hop stosuj oszczędnie, bo każde podniesienie wydłuża czas druku i przy niektórych ustawieniach nasila nitkowanie.
6. Na dyszy zbiera się osad
Kropla tworzywa narastająca na zewnętrznej krawędzi dyszy prędzej czy później spada na model. Sprzyja temu zbyt wysoka temperatura, zużyta powłoka dyszy i drukowanie materiałami ściernymi bez odpowiedniego otworu.
Co zrobić: czyść dyszę na gorąco mosiężną szczotką przed dłuższymi drukami i obniż temperaturę o 5 °C w granicach zakresu materiału. Przy PLA/CF konieczna jest dysza hartowana, bo mosiądz szybko traci kształt otworu, a wytarta krawędź nie odcina strugi czysto.
| Materiał | Temperatura suszenia | Czas |
|---|---|---|
| PLA i odmiany PLA | 30–40 °C | 2–4 h |
| PETG | 30–40 °C | 2–4 h |
| PETG Transparent | 30–40 °C | 2–4 h |
| HT PETG | 50–60 °C | 6–12 h |
| ABS / ASA | 40–60 °C | 6–12 h |
| TPU Flex 98A | 40–60 °C | 2–4 h |
| PLA/CF | 55 °C | 4 h |
| PA (nylon) | 65–80 °C | 8–12 h — obowiązkowo |
| HIPS | Nie wymaga — materiał niehigroskopijny | |
Źródło: oficjalna tabela danych technicznych FDM producenta Porima. Pełny poradnik: suszenie filamentu — temperatura i czas dla każdego materiału.
Szybka checklista
- Wysusz filament, zwłaszcza PETG, TPU i nylon.
- Ustaw szew na Aligned albo schowaj go w narożniku.
- Skalibruj pressure advance / linear advance dla tego materiału.
- Dostrój retrakcję po 0,2 mm, oceniając guzek pod lupą.
- Dodaj niewielki coasting dopiero po ustawieniu retrakcji.
- Włącz Z-hop i Avoid crossing perimeters.
- Wyczyść dyszę i obniż temperaturę o 5 °C.
Zasada nadrzędna: zmieniaj jeden parametr naraz. Przy wadach powierzchni różnicę widać dopiero na wydruku, nie w podglądzie.
Jak odróżnić grudki od innych wad powierzchni
Warto poświęcić minutę na rozpoznanie, zanim zacznie się cokolwiek zmieniać, bo trzy różne problemy dają podobne wrażenie w dotyku. Grudki od szwu układają się w linię pionową i występują dokładnie raz na warstwę. Echo po drganiach jest falą powtarzającą się zawsze za ostrą krawędzią i biegnie poziomo, w kierunku ruchu głowicy — tym zajmuje się strona o ghostingu. Rozsiane nieregularnie chropowatości bez związku z geometrią to niemal zawsze wilgoć albo nadmierna ekstruzja.
Jest też przypadek, w którym ustawienia nie są winne. Filament o falującej średnicy powoduje wahania ciśnienia w dyszy, których nie skompensuje ani retrakcja, ani pressure advance, bo kompensacja zakłada stałą objętość podawaną na milimetr. Filamenty Porima produkowane są w tolerancji ±0,03 mm, co pozwala utrzymać raz znalezione ustawienia przez całą szpulę. Jeżeli grudki pojawiły się nagle na materiale, który wcześniej drukował się czysto, w pierwszej kolejności podejrzewaj wilgoć, a zaraz potem zmianę partii filamentu.
Powiązane problemy
Kompensacja ciśnienia działa tylko wtedy, gdy filament ma stałą średnicę. Filamenty Porima produkowane są w tolerancji ±0,03 mm, a oficjalne parametry druku publikujemy w całości — nie musisz ich zgadywać. Magazyn mamy pod Poznaniem, w Swarzędzu.
Zobacz filamenty Porima · Tabela temperatur druku · Wszystkie problemy z drukiem 3D